czwartek, 19 listopada 2026
USD 4,0170 zł EUR 4,4089 zł CHF 4,7731 zł GBP 5,2909 zł CZK 0,1807 zł
Waluty i Wymiana Walut

Jak liczyć różnice kursowe od przychodów i kosztów

Jak liczyć różnice kursowe od przychodów i kosztów

W pigułce: różnicę kursową liczysz jako kwotę w walucie razy różnicę między kursem z dnia zapłaty a kursem średnim NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem przychodu lub kosztu.

  • Podstawa prawna to art. 24c ustawy o PIT i art. 15a ustawy o CIT.
  • Przy fakturze sprzedaży wyższy kurs zapłaty daje dodatnią różnicę (przychód), przy fakturze zakupu ujemną (koszt).
  • Przy przewalutowaniu w banku liczy się kurs faktycznie zastosowany, bez wymiany kurs średni NBP z dnia roboczego przed zapłatą.
  • Różnice kursowe nie zmieniają VAT, a każdą ratę i kompensatę rozlicza się osobno.

Różnicę kursową liczy się według wzoru: kwota w walucie × (kurs z dnia zapłaty − kurs z dnia powstania przychodu lub poniesienia kosztu). Na dzień przychodu lub kosztu stosuje się kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego przed tym dniem, a na dzień zapłaty kurs faktycznie zastosowany (np. kurs banku przy przewalutowaniu), a gdy do wymiany nie dochodzi, kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem zapłaty.

Wynik dodatni przy fakturze sprzedaży zwiększa przychody, a ujemny zwiększa koszty uzyskania przychodów. Przy fakturze zakupu zależność jest odwrotna: jeśli za fakturę zapłaciłeś w złotych więcej, niż wynosił koszt przeliczony na dzień jego poniesienia, powstaje ujemna różnica kursowa, czyli dodatkowy koszt.

Poniżej znajdziesz zasady z ustaw podatkowych, tabelę znaków i dwa pełne przykłady. Jeśli chcesz od razu sprawdzić swoją fakturę, użyj kalkulatora różnic kursowych od przychodów: wpisujesz kwotę w walucie i dwa kursy, a wynik dostajesz ze znakiem.

Podstawa prawna: art. 24c ustawy o PIT i art. 15a ustawy o CIT

Zasady metody podatkowej opisują dwa niemal identyczne przepisy: art. 24c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (m.in. dla jednoosobowych działalności) oraz art. 15a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Oba stanowią, że dodatnie różnice kursowe zwiększają przychody, a ujemne zwiększają koszty uzyskania przychodów.

  • Ust. 2 i 3 wymieniają zamknięty katalog sytuacji, w których różnice powstają: zapłata za przychód należny, zapłata za poniesiony koszt, wpływ i wypływ własnych środków w walucie, udzielenie i zwrot pożyczki oraz otrzymanie i spłata kredytu.
  • Ust. 4 mówi, że uwzględnia się kursy faktycznie zastosowane przy kupnie lub sprzedaży walut oraz przy otrzymaniu należności i zapłacie zobowiązań. Gdy nie da się ustalić kursu faktycznego, stosuje się kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień zapłaty.
  • Ust. 6 doprecyzowuje, że kurs średni NBP po stronie przychodu lub kosztu to kurs z ostatniego dnia roboczego przed dniem uzyskania przychodu lub poniesienia kosztu.
  • Ust. 7 stanowi, że dniem zapłaty jest dzień uregulowania zobowiązania w jakiejkolwiek formie, także przez potrącenie wierzytelności.

W PIT przepisy te stosują podatnicy prowadzący działalność gospodarczą lub działy specjalne produkcji rolnej (art. 24c ust. 10).

Jaki kurs przyjąć na dzień przychodu lub kosztu?

Przychód w walucie obcej przelicza się na złote po kursie średnim NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu (art. 11a ust. 1 ustawy o PIT, art. 12 ust. 2 ustawy o CIT). Przy usługach dniem przychodu jest co do zasady dzień wykonania usługi, nie później niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności (art. 14 ust. 1c ustawy o PIT).

Koszt przelicza się po kursie średnim NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem poniesienia kosztu (art. 11a ust. 2 ustawy o PIT, art. 15 ust. 1 ustawy o CIT). Przy podatkowej księdze przychodów i rozchodów za dzień poniesienia kosztu przyjmuje się zwykle dzień wystawienia faktury. Wprost stanowi tak art. 22 ust. 6b ustawy o PIT dla podatników rozliczających koszty metodą memoriałową (art. 22 ust. 6). Wtedy bierzesz kurs z ostatniego dnia roboczego przed datą faktury. Bieżące kursy średnie sprawdzisz na stronach kurs euro i kurs dolara.

Jaki kurs przyjąć na dzień zapłaty?

Gdy bank wymienia walutę

Jeśli kontrahent płaci w euro na Twój rachunek złotowy i bank przewalutowuje wpłatę, faktycznie zastosowanym kursem jest kurs kupna banku z tego dnia. Przy płatności za fakturę zakupu z rachunku złotowego będzie to kurs sprzedaży waluty przez bank. Ten kurs znajdziesz na potwierdzeniu przelewu lub w historii rachunku.

Gdy nie dochodzi do wymiany

Jeśli pieniądze wpływają na rachunek walutowy albo płacisz z rachunku walutowego, waluta nie jest wymieniana i nie ma kursu faktycznego. Wtedy, zgodnie z art. 24c ust. 4 zdanie drugie (art. 15a ust. 4 w CIT), stosuje się kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień zapłaty. To stanowisko dominuje w interpretacjach wydawanych po zmianie przepisów z 2012 roku.

Kiedy różnica kursowa jest dodatnia, a kiedy ujemna?

Znak zależy od tego, czy rozliczasz należność (sprzedaż), czy zobowiązanie (zakup). Porównujesz kurs z dnia zapłaty z kursem z dnia przychodu lub kosztu.

SytuacjaKurs z dnia zapłaty wyższyKurs z dnia zapłaty niższy
Przychód (faktura sprzedaży, należność)Dodatnia różnica kursowa, zwiększa przychodyUjemna różnica kursowa, zwiększa koszty
Koszt (faktura zakupu, zobowiązanie)Ujemna różnica kursowa, zwiększa kosztyDodatnia różnica kursowa, zwiększa przychody

Gdy oba kursy są równe, różnica kursowa nie powstaje. Przy sprzedaży zyskujesz na słabnącym złotym, przy zakupie na umacniającym się.

Przykład 1: faktura sprzedaży na 5 000 EUR

Wszystkie kursy w przykładach są przykładowe i nie odpowiadają rzeczywistym notowaniom NBP.

  1. Przychód. Usługa wykonana i zafakturowana 30 września 2026 r. (środa). Kurs średni NBP z 29 września (wtorek): 4,2500 zł. Przychód: 5 000 × 4,2500 = 21 250,00 zł.
  2. Zapłata. Klient płaci całość 20 października 2026 r. na rachunek walutowy, bez wymiany. Kurs średni NBP z 19 października (poniedziałek): 4,3100 zł. Wartość wpływu: 5 000 × 4,3100 = 21 550,00 zł.
  3. Różnica. 5 000 × (4,3100 − 4,2500) = +300,00 zł. Wartość przychodu w dniu zapłaty jest wyższa, więc powstaje dodatnia różnica kursowa, którą doliczasz do przychodów.

Gdyby kurs z 19 października wynosił 4,2200 zł, wynik byłby taki: 5 000 × (4,2200 − 4,2500) = −150,00 zł, czyli ujemna różnica kursowa zaliczana do kosztów. Gdyby wpłata trafiła na rachunek złotowy, a bank przeliczył ją po kursie kupna 4,2800 zł, różnica wyniosłaby 5 000 × (4,2800 − 4,2500) = +150,00 zł.

Przykład 2: faktura zakupu na 2 000 USD

  1. Koszt. Faktura od dostawcy z 2 listopada 2026 r. (poniedziałek). Kurs średni NBP z 30 października (piątek): 3,9000 zł. Koszt: 2 000 × 3,9000 = 7 800,00 zł.
  2. Zapłata. 25 listopada 2026 r. płacisz z rachunku złotowego, bank sprzedaje dolary po 3,9800 zł. Wartość zapłaty: 2 000 × 3,9800 = 7 960,00 zł.
  3. Różnica. 2 000 × (3,9800 − 3,9000) = 160,00 zł. Zapłaciłeś więcej, niż wynosił koszt, więc powstaje ujemna różnica kursowa 160,00 zł, która zwiększa koszty uzyskania przychodów.

Jeśli zapłacisz z rachunku dolarowego, bez wymiany, przyjmujesz kurs średni NBP z 24 listopada (wtorek), np. 3,8700 zł. Wtedy 2 000 × (3,8700 − 3,9000) = −60,00 zł, a ponieważ dla kosztu niższy kurs zapłaty oznacza zysk, powstaje dodatnia różnica kursowa 60,00 zł do przychodów. Takie wyliczenie zrobisz w kalkulatorze różnic kursowych od kosztów.

Przy płatności z rachunku walutowego mogą powstać jeszcze różnice od samych środków: porównujesz kurs z dnia, w którym dolary wpłynęły na rachunek, z kursem z dnia ich wydania (art. 24c ust. 2 pkt 3 i ust. 3 pkt 3). Policzysz je w kalkulatorze różnic kursowych od własnych środków.

Jak liczyć różnice kursowe przy zapłacie w ratach lub częściowej?

Każdą wpłatę rozliczasz osobno: kwota tej wpłaty w walucie × (kurs z dnia tej wpłaty − kurs z dnia przychodu lub kosztu). Kurs po stronie przychodu jest dla wszystkich rat ten sam, zmienia się tylko kurs zapłaty.

Wróćmy do faktury na 5 000 EUR z kursem przychodu 4,2500 zł. Klient płaci 2 000 EUR 20 października (kurs 4,3100 zł) i 3 000 EUR 10 listopada (kurs z 9 listopada, np. 4,2300 zł):

  • pierwsza rata: 2 000 × (4,3100 − 4,2500) = +120,00 zł, dodatnia różnica do przychodów,
  • druga rata: 3 000 × (4,2300 − 4,2500) = −60,00 zł, ujemna różnica do kosztów.

Każdą różnicę ujmujesz w dniu danej zapłaty. Kolejne raty przeliczysz w kalkulatorze różnic kursowych dla przychodów w walucie obcej, wpisując za każdym razem kwotę raty.

Różnice kursowe przy kompensacie

Potrącenie wzajemnych należności i zobowiązań jest zapłatą w rozumieniu art. 24c ust. 7 ustawy o PIT (art. 15a ust. 7 ustawy o CIT). Dniem zapłaty jest dzień dokonania potrącenia, więc w tym dniu ustalasz różnice osobno dla należności i osobno dla zobowiązania. Ponieważ przy kompensacie nie ma wymiany waluty, stosuje się kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem potrącenia.

Czy różnice kursowe zmieniają VAT?

Nie. Dla VAT podstawę opodatkowania w walucie przelicza się według art. 31a ustawy o VAT: po kursie średnim NBP z ostatniego dnia roboczego przed powstaniem obowiązku podatkowego, a gdy faktura została wystawiona wcześniej, przed dniem jej wystawienia. Podatnik może też wybrać kurs Europejskiego Banku Centralnego albo zasady przeliczania z podatku dochodowego (ust. 2a, z obowiązkiem stosowania przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy według ust. 2b). Kwotę VAT na fakturze wykazuje się w złotych (art. 106e ust. 11).

Kurs dla VAT ustala się więc na dzień obowiązku podatkowego albo wystawienia faktury, a nie na dzień zapłaty. Późniejsza zapłata po innym kursie nie koryguje ani podstawy opodatkowania, ani kwoty podatku, a różnice kursowe rozlicza się wyłącznie w podatku dochodowym.

Metoda podatkowa czy bilansowa?

Domyślna jest metoda podatkowa opisana wyżej: różnice rozpoznaje się tylko przy faktycznym zdarzeniu, np. zapłacie. Metoda bilansowa (rachunkowa) oznacza ustalanie różnic według przepisów o rachunkowości, łącznie z wyceną należności i zobowiązań na koniec okresu.

W PIT mogą ją wybrać tylko podatnicy prowadzący księgi rachunkowe (art. 14b ustawy o PIT), w CIT wszyscy podatnicy (art. 9b ustawy o CIT). W obu przypadkach warunkiem jest badanie sprawozdań finansowych przez firmę audytorską przez cały okres stosowania metody, który wynosi co najmniej trzy lata podatkowe. O wyborze informuje się w zeznaniu rocznym za pierwszy rok jej stosowania. Przedsiębiorca na podatkowej księdze przychodów i rozchodów zawsze stosuje metodę podatkową.

Najczęstsze błędy przy liczeniu różnic kursowych

  • Kurs z dnia faktury zamiast z dnia poprzedniego. Zarówno po stronie przychodu, jak i zapłaty bez wymiany liczy się kurs z ostatniego dnia roboczego przed danym dniem.
  • Kurs średni NBP mimo przewalutowania. Jeśli bank wymienił walutę, trzeba użyć jego kursu z potwierdzenia transakcji.
  • Odwrócony znak przy kosztach. Wyższy kurs zapłaty przy fakturze zakupu oznacza stratę, czyli ujemną różnicę, a nie przychód.
  • Jedna różnica dla kilku rat. Każda wpłata to osobne zdarzenie z własnym kursem.
  • Pominięcie kompensaty. Potrącenie jest zapłatą i też rodzi różnice kursowe.
  • Korygowanie VAT o różnice kursowe. Podatek przeliczony na dzień obowiązku podatkowego zostaje bez zmian.
  • Szukanie różnic poza katalogiem ustawy. Liczą się tylko zdarzenia z art. 24c ust. 2 i 3 lub art. 15a ust. 2 i 3. Kredyty i pożyczki w walucie mają własne zasady, które sprawdzisz w kalkulatorze różnic kursowych przy spłacie kredytu.

FAQ: różnice kursowe w pytaniach i odpowiedziach

Jak obliczyć różnicę kursową od faktury sprzedaży?

Pomnóż kwotę zapłaconą w walucie przez różnicę między kursem z dnia zapłaty a kursem średnim NBP z ostatniego dnia roboczego przed dniem przychodu. Wynik dodatni zwiększa przychody, ujemny zwiększa koszty.

Jak obliczyć różnicę kursową od faktury zakupu?

Wzór jest ten sam, ale interpretacja znaku odwrotna. Jeśli kurs z dnia zapłaty jest wyższy niż kurs z dnia kosztu, powstaje ujemna różnica kursowa i zwiększa koszty. Jeśli niższy, powstaje dodatnia różnica i zwiększa przychody. Wynik sprawdzisz w kalkulatorze różnic kursowych od kosztów.

Czy różnice kursowe powstają, gdy klient zapłacił w dniu powstania przychodu?

Mogą powstać. Przychód przeliczasz po kursie średnim NBP z dnia poprzedniego, a zapłatę po kursie faktycznym banku, jeśli doszło do przewalutowania. Te kursy zwykle się różnią. Gdy wpłata trafia na rachunek walutowy bez wymiany, oba kursy są tym samym kursem średnim NBP i różnica nie powstaje.

Kiedy ujmuje się różnice kursowe w księgach?

W metodzie podatkowej w dniu zapłaty, wpływu należności lub potrącenia. Różnica z zapłaty w październiku trafia do rozliczenia za październik, nawet jeśli faktura była z września.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W nietypowych sytuacjach skonsultuj rozliczenie z doradcą podatkowym lub wystąp o interpretację indywidualną.

Źródła:

Krzysztof Sobczyk
Krzysztof Sobczyk Redaktor ile-to-zł

Zawsze interesowała mnie tematyka finansowa i z nią związałem swoją karierę zawodową. W redakcji ile-to-zl od 2015 roku.

Zobacz także