Czym jest zdolność kredytowa i co powinieneś o niej wiedzieć

Zdolność kredytowa to jedno z tych pojęć, które brzmią technicznie, a dotyczą niemal każdego — od osoby kupującej sprzęt AGD na raty po rodzinę starającą się o kredyt hipoteczny. To od niej zależy, czy bank w ogóle rozpatrzy wniosek pozytywnie, jaką kwotę zaproponuje i na jakich warunkach. Dobra wiadomość jest taka, że zdolność kredytową można samodzielnie sprawdzić jeszcze przed wizytą w banku, a w wielu przypadkach także realnie poprawić.

Czym jest zdolność kredytowa

Zgodnie z Prawem bankowym zdolność kredytowa to zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Bank ma obowiązek ją zbadać przed udzieleniem finansowania i uzależnia od niej zarówno samą decyzję, jak i maksymalną kwotę, którą jest gotów pożyczyć.

W praktyce ocena składa się z dwóch elementów. Pierwszy to analiza ilościowa: bank zestawia twoje dochody z kosztami utrzymania i obecnymi zobowiązaniami, sprawdzając, ile pieniędzy realnie zostaje ci co miesiąc na nową ratę. Drugi to analiza jakościowa, czyli ocena wiarygodności: historia kredytowa, stabilność zatrudnienia, wiek, wykształcenie, liczba osób na utrzymaniu. Dopiero połączenie obu analiz daje odpowiedź, czy jesteś dla banku bezpiecznym klientem.

Co wpływa na zdolność kredytową

Na wynik oceny składa się kilka grup czynników, które bank analizuje łącznie:

• Wysokość i źródło dochodów — umowa o pracę na czas nieokreślony jest zwykle punktowana najlepiej; dochody z działalności gospodarczej, umów cywilnoprawnych czy kontraktów banki liczą ostrożniej i często wymagają dłuższej historii ich uzyskiwania.
• Miesięczne zobowiązania — raty innych kredytów i pożyczek, alimenty, poręczenia, a także limity na kartach kredytowych i w koncie. Uwaga: sam przyznany limit obniża zdolność, nawet jeśli z niego nie korzystasz.
• Koszty utrzymania gospodarstwa domowego — im więcej osób na utrzymaniu przy tym samym dochodzie, tym niższa zdolność.
• Historia kredytowa w BIK — terminowe spłaty budują wiarygodność, opóźnienia ją niszczą i potrafią przekreślić wniosek nawet przy wysokich dochodach.
• Parametry samego kredytu — kwota, okres spłaty, rodzaj rat i oprocentowania, a przy hipotece także wysokość wkładu własnego.

Zdolność kredytowa a scoring BIK — to nie to samo

Te dwa pojęcia często się mylą. Scoring BIK to ocena punktowa wyliczana przez Biuro Informacji Kredytowej w skali od 1 do 100 — im więcej punktów, tym większe statystyczne prawdopodobieństwo, że będziesz spłacać zobowiązania w terminie. Scoring opiera się przede wszystkim na twojej historii kredytowej: terminowości spłat, liczbie zapytań o kredyt, korzystaniu z limitów.

Zdolność kredytowa jest pojęciem szerszym — obejmuje też dochody i wydatki, których BIK w ogóle nie zna. Można mieć świetny scoring i zbyt niski dochód na wnioskowaną kwotę, i odwrotnie: wysokie zarobki, ale historię spłat, która zapali w banku czerwoną lampkę. Bank korzysta z oceny punktowej BIK jako jednego z elementów układanki, ale ostateczną decyzję podejmuje na podstawie własnej, pełnej analizy.

Dlaczego każdy bank liczy zdolność inaczej

Nie istnieje jeden uniwersalny wzór na zdolność kredytową. Każdy bank ma własną metodologię, własny apetyt na ryzyko i własne widełki dla poszczególnych parametrów — dlatego z tymi samymi dokumentami w jednym banku usłyszysz odmowę, a w innym dostaniesz propozycję wyższej kwoty. Różnice biorą się m.in. z tego, jak bank traktuje poszczególne źródła dochodu, jakie przyjmuje koszty utrzymania i jak ocenia branżę, w której pracujesz.

Ramy wyznacza jednak nadzór finansowy. Zgodnie z Rekomendacją S i stanowiskiem UKNF z lutego 2023 r. banki, licząc zdolność dla kredytów hipotecznych, muszą doliczać do aktualnego oprocentowania bufor bezpieczeństwa na wypadek wzrostu stóp procentowych — minimum 2,5 punktu procentowego przy kredytach z okresowo stałą stopą, a przy oprocentowaniu zmiennym odpowiednio wyższy. Nadzór zaleca też ostrożność, gdy łączne raty pochłaniają zbyt dużą część dochodu: jako granice wymagające szczególnej uwagi wskazuje 40 proc. dochodu dla osób zarabiających poniżej przeciętnej i 50 proc. dla zarabiających więcej. To dlatego kalkulatory różnych banków przy identycznych danych pokazują różne wyniki — ale żaden nie może tych ram zignorować.

Jak samodzielnie sprawdzić swoją zdolność kredytową

Zanim złożysz wniosek, warto zbadać swoją sytuację na trzy sposoby:

• Kalkulatory zdolności kredytowej online — po podaniu dochodów, zobowiązań i liczby osób w gospodarstwie domowym pokażą orientacyjną maksymalną kwotę kredytu. Traktuj wynik jako przybliżenie, nie obietnicę: kalkulator nie zna twojej historii kredytowej ani wewnętrznych zasad konkretnego banku.
• Raport BIK — po założeniu konta na stronie BIK raz na 6 miesięcy pobierzesz bezpłatną kopię swoich danych, czyli zestawienie wszystkich zobowiązań i historii ich spłat. Pełny raport z oceną punktową (scoringiem) jest płatny. Warto to zrobić przed wnioskiem — zdarzają się w bazie błędy albo dawno spłacone, a wciąż widniejące zobowiązania.
• Rejestry dłużników BIG — poza BIK działają też biura informacji gospodarczej, do których trafiają nieopłacone rachunki, czynsze czy faktury. Jak je bezpłatnie zweryfikować, opisujemy w artykule jak sprawdzić, czy nie figurujesz w rejestrze dłużników.

Jak poprawić zdolność kredytową przed złożeniem wniosku

Nad zdolnością warto popracować z wyprzedzeniem — najlepiej kilka miesięcy przed planowanym wnioskiem:

• Spłać drobne zobowiązania — kilka małych rat potrafi obniżyć dostępną kwotę bardziej, niż się wydaje; czasem sensowna jest też konsolidacja w jedną, niższą ratę.
• Zamknij nieużywane karty kredytowe i limity w koncie — bank liczy je tak, jakbyś mógł je w każdej chwili wykorzystać w całości.
• Pilnuj terminowości płatności — każda spłacona w terminie rata pracuje na twój scoring, a opóźnienia powyżej kilkudziesięciu dni zostają w historii na lata.
• Ustabilizuj dochody — bezpośrednio przed wnioskiem unikaj zmiany pracy, a jeśli prowadzisz działalność, zadbaj o czytelną dokumentację przychodów.
• Nie składaj wielu wniosków naraz — seria zapytań kredytowych w krótkim czasie obniża ocenę punktową.
• Rozważ parametry kredytu — dłuższy okres spłaty lub dodatkowy współkredytobiorca ze stabilnym dochodem zwiększają dostępną kwotę.

Jeśli twoja historia jest już mocno obciążona i banki odmawiają finansowania, nie warto brnąć w kolejne wnioski w ciemno — najpierw uporządkuj wpisy w bazach. O tym, jak wygląda sytuacja osób z negatywnymi wpisami i jakie mają opcje, piszemy w tekście o kredycie dla zadłużonych w bazach.

Zdolność kredytowa nie jest wyrokiem ani stałą cechą — to obraz twoich finansów w konkretnym momencie. Sprawdzona zawczasu i świadomie poprawiona, potrafi zdecydować nie tylko o samej decyzji banku, ale i o tym, ile za kredyt zapłacisz.